Jak zamieniać włóczki we wzorach?

Masz wzór, który bardzo Ci się podoba, ale włóczka podana przez projektantkę zupełnie Ci nie odpowiada? Zastanawiasz się, jak zamieniać włóczkę we wzorach na druty? Ten artykuł pozwoli Ci oswoić się z tym zagadnieniem.

• Czy można zamienić włóczkę podaną we wzorze na inną?
• Od czego zacząć zamianę włóczki?
• Grubość włóczki to dopiero początek
• Metraż czy waga – co jest ważniejsze?
• Próbka prawdę Ci powie. Czy na pewno? 
• Dlaczego różne włókna zachowują się inaczej?
• Zamiana włóczki a wygląd projektu na przykładzie włóczki merino fingering
• Dla wrażliwych: czym zastąpić moher?
• Moher czy alpaka z jedwabiem – co wybrać?
• Czy można użyć alpaki z jedwabiem zamiast moheru w każdym wzorze?
• Co jeszcze zmienia się przy zamianie składu włóczki?
• Jak zamienić włóczkę we wzorze i sprawdzić, czy zamiennik włóczki będzie dobry?
• A co z ilością włóczki?
• Dobry zamiennik nie musi być identyczny

Czy można zamienić włóczkę podaną we wzorze na inną?

W większości projektów możesz zastąpić włóczkę na inną, jeśli odpowiednio dopasujesz jej grubość, próbkę i właściwości do konstrukcji projektu.

To ważne, bo włóczka wskazana przez projektantkę jest przede wszystkim materiałem, na którym został opracowany wzór. Nie oznacza to, że jest jedynym materiałem, z którego można go wykonać. Problem zaczyna się wtedy, gdy zamianę traktujemy wyłącznie matematycznie.

„Wzór potrzebuje włóczki fingering. Mam włóczkę fingering. Gotowe.”

Niekoniecznie. Dwie włóczki o grubości fingering mogą stworzyć zupełnie różne dzianiny. Podobnie dwie przędze o podobnym metrażu i tej samej próbce mogą różnić się sprężystością, drapowaniem (z ang. drape – trudno znaleźć po polsku dobre tłumaczenie tego słowa) czy ostatecznym wyglądem.

Dlaczego? Bo na efekt końcowy wpływa nie tylko grubość przędzy, ale również rodzaj włókna, konstrukcja nitki, jej skręt, długość i charakter włókien oraz sposób, w jaki gotowa dzianina zachowuje się po praniu i podczas noszenia.

Od czego zacząć zamianę włóczki?

Zamiast od razu szukać konkretnego zamiennika, najpierw spójrz na projekt. Zadaj sobie trzy pytania:

1. Jaką grubość ma oryginalna włóczka?

Czy jest to lace, fingering, sport, DK czy worsted?

2. Jak zachowuje się dzianina?

Czy jest sprężysta? Miękka? Lejąca? Puszysta? Zwarta?

3. Co właściwie chcesz osiągnąć?

Czy zależy Ci na możliwie podobnym efekcie, czy chcesz pozwolić sobie puścić wodze fantazji ? na inną interpretację projektu?

Ostatnie pytanie jest bardzo ważne. Prosty przykład – jeśli wzór jest zaprojektowany na moher, a Ty wybierzesz alpakę z jedwabiem (np. Birch), nie otrzymasz identycznej dzianiny. Choć efekt będzie zbliżony, ostateczny udzierg będzie wyglądał i zachowywał się nieco inaczej.

Grubość włóczki to dopiero początek

Kategorie takie jak lace, fingering czy DK są bardzo przydatne, ale to tylko część informacji potrzebnych, by z sukcesem zamienić włóczkę w projekcie.

Craft Yarn Council, które opracowało standardy dotyczące grubości włóczek, traktuje kategorie wagowe jako zakresy, a nie jedną konkretną grubość. Dla kategorii super fine, obejmującej m.in. wiele włóczek fingering, podaje orientacyjny zakres 27–32 oczek na 10 cm.

To oznacza, że dwie włóczki określone jako fingering mogą zachowywać się inaczej już na samych drutach.

Dlatego przy wyborze zamiennika warto sprawdzić:

• metraż i wagę motka,
• próbkę podaną przez producenta,
• skład włóczki i jej konstrukcję,
• projekty wykonane przy użyciu danej włóczki.

A potem zrobić własną próbkę.

Metraż czy waga – co jest ważniejsze?

Jeżeli wzór wymaga 300 g włóczki, nie oznacza to, że potrzebujesz trzech 100-gramowych motków zamiennika. Jedna włóczka może mieć w 100 gramowym motku 200 m. Druga – 400 m.

Dlatego przy zamianie porównuj ilość metrów włóczki na 25 / 50 lub 100 gramów.

Przykład: Projektantka użyła we wzorze włóczki lace o długości 210 metrów w 25 gramowym motku. Zużycie na rozmiar S to 150 gramów włóczki. Chcąc zamienić ją na Birch, która ma w 25 gramowym motku 207 metrów, zużycie będzie praktycznie takie samo.

Czy te informacje są wystarczające, by z sukcesem zamienić włóczkę? Niekoniecznie. Te informacje pomogą określić, ile włóczki potrzebujesz. Nie mówią jednak za wiele o tym, jak będzie wyglądała dzianina.

Próbka prawdę Ci powie. Czy na pewno? 

Czym jest próbka? To kawałek dzianiny pozwalający określić, ile oczek i rzędów (okrążeń) mieści się w kwadracie 10 x 10 centymetrów. Wniosek jest prosty:

Próbka pomaga kontrolować wymiary projektu.

Jeżeli wzór wymaga 20 oczek na 10 cm, a Twoja włóczka daje 20 oczek na 10 cm, masz dobry punkt wyjścia. Ale próbka nie opisuje dokładnie zachowania materiału.

Dwie próbki mogą mieć dokładnie 20 oczek × 28 rzędów i jednocześnie różnić się sprężystością, gęstością dzianiny, miękkością, puszystością czy połyskiem, a także sposobem układania się na ciele.

W praktyce można osiągnąć właściwą liczbę oczek, a mimo to otrzymać dzianinę o zupełnie innym charakterze. To jeden z podstawowych problemów przy zamianie włóczki.

Zrób próbkę. Wypierz ją. Dopiero potem podejmij decyzję.

Brzmi mało ekscytująco. Ale właśnie tutaj próbka przestaje być obowiązkiem, który trzeba „odbębnić”, a zaczyna być początkiem projektu, z którego jesteś w pełni zadowolona. 

Zrób próbkę wystarczająco dużą, aby móc zmierzyć ją w kilku miejscach. Następnie:

1. Zmierz ją przed praniem.

2. Wypierz ją tak, jak planujesz prać gotową dzianinę.

3. Pozostaw do całkowitego wyschnięcia.

4. Zmierz ponownie.

5. Sprawdź, jak zmieniła się ilość oczek i faktura po praniu.

6. Rozciągnij próbkę i zobacz, jak reaguje.

7. Oceń, czy podoba Ci się materiał, który właśnie zobaczyłaś.

Próbka to nie tylko sprawdzenie ostatecznych wymiarów projektu. To też możliwość zobaczenia, jak zachowa się dana dzianina. Przy dużej zmianie składu warto potraktować próbkę jeszcze poważniej. Im bardziej różni się włókno od tego użytego we wzorze, tym więcej informacji można z niej wyciągnąć.

Dlaczego różne włókna zachowują się inaczej?

Tu dochodzimy do clou całej zamiany.

Każde włókno ma własną strukturę, a ta wpływa na zachowanie materiału.

Wełna

Wełna ma naturalny crimp, czyli charakterystyczne pofałdowanie włókna. Ta struktura przyczynia się do jej sprężystości i zdolności do powrotu do pierwotnego kształtu po rozciągnięciu.

Dlatego wełniane przędze są często dobrym wyborem do dzianin, które mają zachowywać kształt i dobrze reagować na ruch.

Alpaka

Alpaka ma inną strukturę włókna niż wełna owcza. Jej charakter może być bardzo miękki i gładki, a w praktyce przędze z alpaki są często mniej sprężyste i bardziej podatne na drapowanie niż typowe włóczki wełniane. Warto jednak pamiętać, że alpaka nie jest jednorodnym materiałem – Huacaya i Suri różnią się m.in. charakterem włókna, a sama jakość surowca zależy od jego średnicy, długości i innych parametrów.

Jedwab

Jedwab jest włóknem gładkim, mocnym i naturalnie połyskującym. Dobrze się układa i może wnieść do mieszanki gładkość, połysk i bardziej płynne układanie się dzianiny.

Moher

Moher wyróżnia się połyskiem, gładką powierzchnią włókna i dużą wytrzymałością. W cienkich przędzach dziewiarskich charakterystyczne włókna wystające poza rdzeń tworzą również halo, czyli puszystą mgiełkę wokół dzianiny.

I właśnie te różnice sprawiają, że ta sama konstrukcja wykonana z różnych włókien może dać zupełnie inny materiał.

Zamiana włóczki a wygląd projektu na przykładzie włóczki merino fingering

Załóżmy, że wzór został zaprojektowany na merino fingering. Jak zmieni się projekt przy użyciu innych włókien?

Merino → merino z jedwabiem

To stosunkowo subtelna zamiana. Włóczka nadal zawiera wełnę, więc zachowujesz część jej charakterystycznego zachowania, ale jedwab może nadać mieszance większej gładkości i połysku, a sama dzianina będzie układać się bardziej płynnie.

Kiedy to ma sens? To może być bardzo dobry wybór, jeśli podoba Ci się konstrukcja projektu z merino, ale chcesz, aby gotowa dzianina była bardziej gładka i lejąca.

Merino → alpaka

Tutaj zmiana może być bardziej widoczna. Alpaka jest zazwyczaj mniej sprężysta niż wełna owcza, dlatego dzianina może bardziej swobodnie się układać i z czasem zmieniać kształt pod wpływem własnego ciężaru. To właśnie dlatego przy włóczkach z dużą zawartością alpaki próbka po praniu jest szczególnie ważna.

To może być świetne w luźnym swetrze. W dopasowanym fasonie warto jednak zachować większą ostrożność.

Merino → alpaka + jedwab

Tutaj otrzymasz jeszcze wyraźniejszą zmianę charakteru materiału.

Miękkość alpaki + gładkość i połysk jedwabiu + mniejsza sprężystość niż typowej wełny.

To już nie zamiana i oczekiwanie tych samych efektów. To inna dzianina.

Dla wrażliwych: czym zastąpić moher?

To zamiana, której wiele dziewiarek może się obawiać. I słusznie – moher i alpaka z jedwabiem nie dadzą identycznego efektu.

Co daje moher?

Najbardziej charakterystyczną cechą cienkiej przędzy moherowej jest “halo” – włókna wystające poza rdzeń nitki tworzą puszystą warstwę wokół oczek.

To właśnie dlatego nawet bardzo cienki moher dodaje dzianinie objętości właśnie poprzez tę “chmurkę” włókien.

Dlatego moher nie zawsze można zastąpić inną włóczką lace „jeden do jednego”.

Co zmieni alpaka z jedwabiem?

Mieszanka baby alpaki i jedwabiu może dać lekki, miękki materiał, ale jego charakter będzie inny. Zamiast typowej, wyraźnej puszystości moheru otrzymasz:

• bardziej subtelne “halo”,
• delikatny połysk,
• miękką, płynną dzianinę.

Jedwab wnosi do mieszanki gładkość i połysk, a alpaka odpowiada za miękkość i charakterystyczną otoczkę. W praktyce taka mieszanka może dać bardziej “płynną” dzianinę niż klasyczny moher.

Moher czy alpaka z jedwabiem – co wybrać?

Alpaka z jedwabiem będzie też dobrym wyborem, jeśli obawiasz się, że moher będzie dla Ciebie gryzący. W Birch użyto alpaki o grubości poniżej 22 mikronów, co dla większości będzie zdecydowanie milszym odczuciem niż moher.

Czy można użyć alpaki z jedwabiem zamiast moheru w każdym wzorze?

Nie zawsze w identyczny sposób.

Tutaj warto spojrzeć na konstrukcję projektu: jeżeli projekt wykorzystuje moher jako bardzo cienką, puszystą nitkę dodawaną do drugiej włóczki, zmiana na alpakę z jedwabiem może zmienić: objętość dzianiny, jej ostateczny wygląd i sposób zachowania. To nie znaczy, że zamiana jest złym pomysłem.

Oznacza po prostu, że warto sprawdzić, co zmieni inna włóczka w konkretnym projekcie.

W przypadku bardzo luźnej konstrukcji różnica może być szczególnie widoczna. Z kolei w prostym swetrze czy chuście może okazać się dokładnie tym efektem, którego szukałaś.

Co jeszcze zmienia się przy zamianie składu włóczki?

Warkocze i struktury

Sprężysta wełna może bardzo dobrze podkreślać wzory strukturalne. Bardziej lejąca mieszanka może sprawić, że ta sama faktura będzie miększa i mniej wyraźna. Jeśli projekt opiera się na skomplikowanych warkoczach, nie patrz tylko na próbkę. Sprawdź, czy oczka mają odpowiednią definicję.

Ażury

Tutaj sytuacja może być odwrotna. Bardziej lejące włókno może pięknie otwierać i podkreślać ażurową konstrukcję.

Ściągacze

To jeden z elementów, przy których różnica w sprężystości jest szczególnie łatwa do zauważenia. Jeżeli zamieniasz sprężystą wełnę na mniej sprężystą mieszankę, sprawdź, czy ściągacz po rozciągnięciu wraca do kształtu, którego potrzebujesz.

Ciężar

Jeżeli nowa włóczka tworzy cięższą dzianinę, gotowy sweter może z czasem bardziej się wydłużać. Dlatego warto sprawdzić nie tylko próbkę leżącą płasko, ale także to, jak zachowuje się zawieszona dzianina.

Jak zamienić włóczkę we wzorze i sprawdzić, czy zamiennik włóczki będzie dobry?

Zamiast zapamiętywać kilkanaście reguł, możesz przejść przez prosty proces.

1: Sprawdź grubość i metraż

2: Porównaj skład i konstrukcję przędzy

3: Zrób próbkę i ją wypierz

4: Oceń materiał i podejmij decyzję

Odpowiedz sobie na pytanie:

„Czy ta włóczka tworzy materiał, którego potrzebuje ten projekt?”

A co z ilością włóczki?

Kiedy wybierasz zamiennik, nie przeliczaj liczby motków jeden do jednego.

Jeżeli wzór wymaga: 6 × 50 g = 300 g, ale oryginalna włóczka ma 200 m / 50 g, projekt potrzebuje około: 6 × 200 m = 1200 m.

Jeżeli Twój zamiennik ma 250 m / 50 g: 1200 ÷ 250 = 4,8 motka.

Czyli w praktyce kupisz 5 motków.

Oczywiście rzeczywiste zużycie zależy od rozmiaru, próbki, konstrukcji projektu i indywidualnego sposobu dziergania.

Dlatego metraż jest znacznie lepszym punktem odniesienia niż sama liczba motków.

Nie bój się zrobić projektu po swojemu

Wzór nie jest instrukcją obsługi jednej konkretnej włóczki. To konstrukcja, którą możesz interpretować na różne sposoby. Oczywiście im bardziej zmieniasz właściwości przędzy, tym dokładniej trzeba sprawdzić próbkę i zachowanie dzianiny, ale nie ma powodu zakładać, że wzór na merino musi być wykonany z merino. Albo że wzór na moherze nie może zostać wykonany z alpaki z jedwabiem.

Może. Po prostu otrzymasz coś trochę innego. I właśnie w tym tkwi cały urok eksperymentowania z włóczkami.

Dobry zamiennik nie musi być identyczny

Jeżeli z całego artykułu zapamiętasz tylko jedną rzecz, niech będzie to ta:

Nie szukaj identycznej włóczki. Szukaj włóczki odpowiedniej dla projektu.

Moher może zamienić się w alpakę z jedwabiem. Merino może ustąpić miejsca mieszance merino i alpaki.

Efekt będzie inny. Ale inny nie znaczy gorszy.

Czasami właśnie ta różnica sprawia, że projekt zaczyna wyglądać dokładnie tak, jak chciałaś.

I chyba właśnie dlatego warto czasem odłożyć wzór na chwilę i spojrzeć na włóczkę nie jak na zestaw parametrów na banderoli, ale jak na materiał, z którym będziesz pracować przez kilkadziesiąt godzin.

Daj znać, czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny! A może chciałabyś dowiedzieć się więcej na konkretny temat? Opisz swój problem i daj nam znać, jak możemy Ci pomóc.